GRUB onarma: Linux açılmıyor, "grub rescue" ya da doğrudan Windows açılıyorsa

GRUB onarma: Linux açılmıyor, “grub rescue” ya da doğrudan Windows açılıyorsa

yazar

Çift açılışlı bir bilgisayarda Windows büyük bir güncelleme aldıktan sonra açılışta GRUB menüsünün hiç gelmemesi, Linux kullanıcılarının en sık yaşadığı sürprizlerden biri. Bir diğeri de siyah ekranda yanıp sönen grub rescue> satırı. Her ikisi de korkutucu görünüyor ama verilerinize genellikle bir şey olmuyor; bozulan şey yalnızca bilgisayarı başlatan küçük önyükleyici. Bu yazıda en kolaydan en kapsamlıya doğru çözümleri sıralıyorum.

Hangi durumdasınız?

  • Doğrudan Windows açılıyor → önce BIOS/UEFI önyükleme sırası (1. yöntem).
  • grub> satırı çıkıyor → menüden elle açıp GRUB’u yeniden kurun (2. yöntem).
  • grub rescue> ya da “no such partition” → canlı USB + chroot (3. yöntem).

Önce anlamak: UEFI mi, eski BIOS mu?

Günümüzdeki bilgisayarların neredeyse tamamı UEFI ile açılıyor. UEFI’de önyükleyiciler diskteki küçük bir EFI bölümünde (FAT32, genelde 100–512 MB) dosya olarak durur ve anakartın belleğinde bir “önyükleme girişi” listesi tutulur. Sorunların çoğu bu listenin değişmesinden kaynaklanıyor. Sisteminizin hangi modda açıldığını canlı USB’de ya da çalışan Linux’ta öğrenmek için:

[ -d /sys/firmware/efi ] && echo UEFI || echo BIOS

1. yöntem: Önyükleme sırasını düzeltin

Windows güncellemeleri zaman zaman kendi önyükleme girişini listenin en başına alır. GRUB silinmemiştir, sadece sırada ikinci kalmıştır.

  • Bilgisayarı açarken önyükleme menüsü tuşuna basın (F12, F11, F9 ya da Esc; markaya göre değişir). Listede “ubuntu”, “debian”, “Linux Mint” ya da “fedora” girişi görüyorsanız onu seçin. Linux açılıyorsa sorun sadece sıralama.
  • Kalıcı çözüm için BIOS/UEFI ayarlarındaki “Boot Order” bölümünde Linux girişini en üste alın.
  • Linux açıldıktan sonra terminalden de düzeltebilirsiniz:
sudo efibootmgr
# Çıktıdaki BootOrder satırını ve giriş numaralarını görün, sonra:
sudo efibootmgr -o 0001,0000

Yukarıdaki numaralar örnek; kendi çıktınızdaki Linux girişinin numarasını başa yazın.

Bazı dizüstülerde (özellikle bazı HP ve Lenovo modellerinde) anakart yalnızca Windows’un dosya yolunu dikkate alabiliyor. Bu durumda BIOS’ta “Add boot option” gibi bir menüden GRUB’un .efi dosyasını (\EFI\ubuntu\shimx64.efi gibi) elle eklemek gerekebilir.

Windows’ta Hızlı Başlatma açıksa bu sorun tekrarlayabilir; kapatmanızı öneririm.

2. yöntem: grub> satırından sistemi açmak

grub> satırı, GRUB’un çalıştığı ama yapılandırma dosyasını bulamadığı anlamına gelir. Sistemi elle açabilirsiniz:

grub> ls
(hd0) (hd0,gpt1) (hd0,gpt2) (hd0,gpt3)
grub> ls (hd0,gpt2)/

Hangi bölümde boot/ ve etc/ klasörleri görünüyorsa kök bölümünüz odur. Diyelim (hd0,gpt2):

grub> set root=(hd0,gpt2)
grub> linux /boot/vmlinuz root=/dev/nvme0n1p2 ro
grub> initrd /boot/initrd.img
grub> boot

root= kısmına Linux’un gördüğü aygıt adını yazmanız gerekiyor; NVMe diskte nvme0n1p2, SATA diskte sda2 gibi. Emin değilseniz 3. yönteme geçin. Sistem açılırsa GRUB’u yeniden kurun:

sudo grub-install
sudo update-grub

Fedora’da update-grub yerine:

sudo grub2-mkconfig -o /boot/grub2/grub.cfg

3. yöntem: Canlı USB ve chroot

grub rescue> ekranı, silinen ya da taşınan bir bölüm, bozulan EFI dosyaları gibi durumlarda en güvenilir yöntem bu. Linux Mint, Ubuntu ya da aynı dağıtımın canlı USB’sinden açın ve terminali başlatın.

Bölümleri bulun

lsblk -f

Çıktıda ext4 (ya da btrfs) olan ve boyutu kök bölümünüze uyan bölümü, bir de vfat olan küçük EFI bölümünü bulun. Aşağıdaki örneklerde kök bölüm /dev/nvme0n1p2, EFI bölümü /dev/nvme0n1p1. Kendi aygıt adlarınızı yazın.

Bağlayın ve chroot’a girin

sudo mount /dev/nvme0n1p2 /mnt
sudo mount /dev/nvme0n1p1 /mnt/boot/efi
for d in dev proc sys run; do sudo mount --bind /$d /mnt/$d; done
sudo mount --bind /sys/firmware/efi/efivars /mnt/sys/firmware/efi/efivars
sudo chroot /mnt

Ayrı /boot bölümünüz varsa onu da /mnt/boot altına EFI’den önce bağlayın. Şifreli (LUKS) diskte önce cryptsetup open ile kilidi açmanız, LVM kullanıyorsanız vgchange -ay çalıştırmanız gerekir.

GRUB’u yeniden kurun

Chroot içindeyken (Debian, Ubuntu, Mint, Pardus):

grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi --bootloader-id=ubuntu
update-grub
exit

--bootloader-id değeri EFI bölümünde oluşturulacak klasörün adı; dağıtımınızın kullandığı adı (ubuntu, debian vb.) yazın. Eski BIOS modunda kurulu sistemler için ise hedef diskin tamamını verin:

grub-install /dev/sda
update-grub

Secure Boot açıksa dağıtımınızın imzalı paketlerini (shim-signed, grub-efi-amd64-signed) yeniden kurmak da gerekebilir:

apt install --reinstall shim-signed grub-efi-amd64-signed

Çıkıp bağlantıları kaldırın ve yeniden başlatın:

sudo umount -R /mnt
sudo reboot

Windows menüde görünmüyorsa

GRUB çalışıyor ama menüde Windows yoksa, os-prober kapalı olabilir. Debian tabanlı dağıtımlarda güvenlik gerekçesiyle varsayılan olarak kapalı geliyor:

sudo nano /etc/default/grub
# Şu satırı ekleyin ya da başındaki # işaretini kaldırın:
GRUB_DISABLE_OS_PROBER=false
sudo update-grub

Kolay yol: Boot-Repair

Komut satırından çekiniyorsanız Boot-Repair aracı, canlı USB’de bu adımların çoğunu otomatik yapıyor. Ubuntu tabanlı canlı ortamlarda şu depo üzerinden kuruluyor:

sudo add-apt-repository ppa:yannubuntu/boot-repair
sudo apt update && sudo apt install boot-repair
boot-repair

“Önerilen onarım” düğmesi çoğu durumu çözüyor. MX Linux’ta ise benzer bir araç, “MX Önyükleme Onarımı” adıyla hazır geliyor; Pardus 25.2’de de Başlangıç Onarıcı uygulaması LVM ve LUKS desteğiyle iyileştirildi.

Bir daha yaşamamak için

  • Büyük değişikliklerden önce sistem görüntüsü alın: Timeshift rehberi.
  • Windows’ta Hızlı Başlatma’yı kapalı tutun.
  • Mümkünse Windows ve Linux’u ayrı disklere kurun; her birinin kendi EFI bölümü olur, birbirlerini etkilemezler. Çift açılışı nasıl planladığımı Windows’tan Linux’a geçiş rehberinde anlattım.

Sık sorulan sorular

GRUB bozulunca dosyalarım silinir mi?

Hayır. GRUB yalnızca açılışı yönetir; dosyalarınız kök ve ev bölümlerinde durur. Yine de onarım sırasında yanlış diski biçimlendirmemek için lsblk -f çıktısını dikkatle okuyun.

Windows’u yeniden kurdum, Linux menüsü gitti. Ne yapmalıyım?

Windows kurulumu kendi önyükleyicisini öne alır. Çoğu zaman 1. yöntem (önyükleme sırası) yeter; yetmezse 3. yöntemle GRUB’u yeniden kurun.

“error: unknown filesystem” hatası ne demek?

GRUB’un aradığı bölümü bulamadığını ya da okuyamadığını gösterir; bölüm silinmiş, taşınmış ya da numarası değişmiş olabilir. 3. yöntem bu durumda da çalışır.

Fedora’da da aynı mı?

Mantık aynı; komutlar grub2-install ve grub2-mkconfig olarak değişir. UEFI sistemlerde Fedora, GRUB’u genelde grub2-efi ve shim paketlerini yeniden kurarak onarmayı öneriyor.

Bilgisayarınız açılmıyor, verilerinize ulaşamıyor ya da çift açılışlı bir kurulumu toparlayamıyorsanız Burgaz Bilişim’in bilgisayar servisi ve teknik destek hizmetinden destek isteyebilirsiniz.

Yorum yapın